Debelo crevo i rektum

dr Branko Lukić

Poštovani,
Verovatno ste već upoznati sa Vašom bolešću i mogućnostima lečenja. Kroz ovaj tekst želeli bi da Vas još bliže informišemo o metodama lečenja. Naravno, tokom lečenja, ceo tim naše bolnice Vam je na raspolaganju kako bi Vam boravak učinili što je moguće prijatnijim.

    Indikacije za operativni zahvat

  • Tumori debelog creva i rektuma
    • Maligni tumori debelog creva najčešće nastaju iz benignih polipa debelog creva, uglavnom u životnoj dobi od 50 do 70 godina. Ređe su razlog za nastanak malignog tumora debelog creva neki nasledni genetski poremećaji ili inflamatorne (zapaljenske) bolesti debelog creva (Kronova bolest i ulcerozni kolitis).
    • Promene u dosada ustaljenom ritmu pražnjenja debelog creva, prolivi ili zatvori, gubitak u telesnoj težini, krv ili sluz u stolici kao i malokrvnost, mogu biti znaci ove bolesti.
    • Test na okultno (skriveno) krvarenje (FOBT), zatim rektalni pregled iskusnog hirurga mogu postaviti sumnju na zloćudni tumor debelog creva u skoro 30-40% slučajeva. Kolonoskopija je najznačajniji pregled za postavljanje dijagnoze bolesti debelog creva i rektuma. Tokom ovog pregleda mogu se uzeti uzorci (biopsije) ili odstraniti polipi.
    • Kada se postavi dijagnoza zloćudnog tumora debelog creva potrebno je uraditi ultrazvučni pregled trbuha i rendgenski snimak pluća kako bi se isključila metastatska bolest npr. jetre ili pluća. Kompjuterska tomografija (CT pregled) nije neophodan kod svih bolesnika.
    • Nakon sprovedenih dijagnostičkih procedura sledi hirurško lečenje koje za cilj ima odstranjivanje segmenta debelog creva sa tumorom i svim pripadajućim krvnim i limfnim sudovima, kao i limfnim čvorovima, što je od značaja za dalji tok bolesti i eventualnu dodatnu terapiju (radioterapiju i/ili hemioterapija).
  • Inflamatorne (zapaljenske) bolesti creva
    • Kronova bolest (Mb Crohn) je hronično oboljenje sa nepredvidljivim pojačanjima (egzarcerbacija, relaps) i poboljšanjima (remisija) kliničkog toka. Najčešće je lokalizovana na završnom delu tankog creva (terminalni ileum) i na uzlaznom delu debelog creva, mada cela digestivna cev - od usta do anusa, može biti zahvaćena. Način ispoljavanja i simptomi zavise od zahvaćenog dela digestivne cevi i opsežnosti bolesti, kao i nastanka komplikacija - ožiljavanje, suženja (stenoze), ileus ("vezana creva"), apscesi, fistule (komunikacija između šupljih organa npr. creva i bešike, creva i vagine, ili komunikacija između šupljeg organa i spoljašnje sredine npr. creva i kože analne regije). Osnovne kliničke osobenosti Kronove bolesti su najčešće proliv, obično bez krvi, i bol u trbuhu, zatim povišena telesna temperatura, kao i opšta slabost, a moguć je i gubitak u težini. Komplikacije se mogu jedino rešiti hirurškim putem.
    • Ulcerozni kolitis (Colitis ulcerosa) je hronično oboljenje sa nepredvidljivim pojačanjima (egzarcerbacija, relaps) i poboljšanjima (remisija) kliničkog toka. Ulcerozni kolitis deli neke sličnosti sa Kronovom bolešću, ali za razliku od nje zahvata isključivo debelo crevo. Klinička prezentacija ulceroznog kolitisa zavisi od stepena zahvaćenosti debelog creva (ekstenzivnosti). Pacijenti se obično žale na učestale vodenaste stolice sa primesama krvi i sluzi koje traju nekoliko nedelja. Takođe mogu imati i gubitak u težini i prisustvo krvi prilikom rektalnog pregleda. Hronični gubitak krvi stolicom dovodi do anemije. Bolest je često udružena i sa različitim tipovima bola u trbuhu (tup, oštar, grčevit bol, krčanje i pretakanje u crevima). U zavisnosti od težine, bolest se može podeliti na blagu, umerenu, tešku i fulminantnu, gde poslednja može dovesti do nastanka životno ugrožavajućeg "toksičnog megakolona" i perforacije creva. Zbog toga u pojedinim slučajevima hirurško lečenje može biti potrebno.
    • Kod oba entiteta postoji povećan rizik od nastanka malignih tumora, pri čemu je rizik izražen kod ulceroznog kolitisa.
  • Divertikuloza / Divetikularna bolest debelog creva
    • Divertikuloza je stanje kod koga postoji proširenje, odnosno izbočenje zida creva (poput prsta na rukavici). Najčešće se javljaju u sigmoidnom delu debelog creva, mada bilo koji deo može biti zahvaćen. Divertikuloza je pre svega uslovljena načinom ishrane (smanjen unos vlakana), koje nepovoljno utiče na redovnost pražnjenja creva i zahteva veće naprezanje. Na isto može uticati i korišćenje pojedinih lekova, emocionalno stanje osobe, kao i genetska predispozicija. Ređe se javlja među mlađom populacijom, dok sa godinama života se povećava stepen učestalosti. Ukoliko dođe do pojave simptomatologije u smislu česte nadutosti trbuha, javljanja proliva i zatvora, kao i bola u vidu grčeva u donjem delu trbuha, više sa leve strane, koji popušta nakon pražnjenja, onda govorimo o divertikularnoj bolesti.
    • Divertikulitis predstavlja zapaljenje divertikuluma. To je najčešća i veoma ozbilja komplikacija divertikuloze debelog creva i karakterišu ga bol u trbuhu i povišena telesna temperatura. Može se pojaviti i krvarenje u stolici. U slučaju nelečenih divertikulitisa, postoji opasnost od perforacije creva, upale trbušne maramice (peritonitisa) i sepse. Veoma ozbiljna komplikacija nelečene bolesti predstavlja razvoj malignih tumora.

Lečenje

U zavisnosti od osnovne bolesti i njene proširenosti može se odstraniti segment debelog creva, njegova polovina (hemicolectomija) ili ono može biti uklonjeno u celosti (totalna kolektomija, colectomia totalis). Operativni zahvat se može izvesti tradicionalnim (otvorenim, klasičnim) pristupom, i minimalno-invazivno - laparoskopski. U našoj bolnici se, ukoliko je moguće, prednost daje laparoskopski-asistiranoj proceduri, čije se prednosti ogledaju u manjoj traumi tkiva (tri reza dužine 1cm i jedan dužine 7cm), bržem oporavku (oko 5-7 dana bolničkog lečenja) i manjim bolovima, a povratak uobičajenim aktivnostima je brži. Naravno kozmetski efekat nakon ove operacije je bolji nego posle tradicionalnog pristupa. (Razlike između tadicionalnog i minimalno-invazivnog detaljnije su opisane ovde). U pojedinim slučajevima može biti potrebno formiranje oostomije tj. veštačkog anusa (Više o oostomiji pročitajte ovde).

Treba znati da nije uvek moguće planirati i izvesti laparoskopsku operaciju, što zbog osobina same bolesti (npr. veličina tumora, uznapredovalost), tako i zbog mogućih priraslica nakon prethodnih operacija i tehničkih problema tokom minimalno invazivne procedure. Tada se mora preći na tradicionalni pristup koji podrazumeva rez na prednjem trbušnom zidu promera 15-20cm. Svejedno kojim pristupom se izvodi Vaša operacija, najvažniji je efekat u smislu izlečenja, koji ne sme biti kompromitovan samim načinom operacije.

Šta se dešava pre operacije?

Nekoliko dana pre same operacije razgovaraćete sa anesteziologom i hirurgom o svim pojedinostima, planu hirurške intervencije, mogućim komplikacijama i ishodu operacije. Dobićete uputstvo za čišćenje debelog creva koje treba sprovesti dan pred operaciju. Na dan pre operacije možete piti i jesti tečnu hranu sve do 6h pre same intervencije.

Šta se dešava nakon operacije?

Tokom prvog postoperativnog dana bićete pod stalnim nadzorom iskusnog anesteziologa. Slede redovne vizite hirurškog i anesteziološkog tima, previjanja, uspostavljanje uobičajene ishrane, odstranjivanje drenova i urinarnog katetera. Nakon operacije važna je brza mobilizacija, ustajanje iz kreveta i vežbe disanja kako bi se sprečile komplikacije kao što su tromboze ili plućna tromboembolija. Terapija bola koju sprovode anesteziolozi olakšaće Vam ranu postoperativnu fazu. Sa ishranom (u početku samo tečnosti – čaj i voda) počinje se prvog postoperativnog dana, a kasnije se postepeno uvode i ostale namirnice. Tuširanje je moguće od drugog postoperativnog dana. Konci se uklanjaju 7-10 dana nakon operacije.