Neurohirurgija i hirurgija bola

prof. Dr sci. med. Branislav Antić, specijalista neurohirurgije

Neurohirurgija je grana medicine koja se bavi hirurškim lečenjem povreda i oboljenja mozga, kičmene moždine i perifernih nerava. Hirurgija bola, kao subspecijalnost u neurohirurgiji, podrazumeva hirurške intervencije koje se izvode u cilju otklanjanja hroničnog bola.

    U Opštoj bolnici Medical centar izvode se sledeće operacije iz neurohirurgije i hirurgije bola:

  • Operacija lumbalne diskus hernije
    • Lumbalna diskus hernija je pomeranje međupršljenskog diskusa u slabinskoj (lumbalnoj) kičmi, najčešće između četvrtog i petog lumbalnog (L4/L5) i petog lumbalnog i prvog krsnog (sakralnog) pršljena (L5/S1), pri čemu pomereni diskus pritiska odgovarajući nervni koren, što izaziva bolove u leđima i nozi.
    • Operacija lumbalne diskus hernije može biti hitna i planirana. Hitna operacija se radi u retkim slučajevima kada diskus hernija, pritiskom na više nervnih korenova, izaziva poremećaj mokrenja, stolice i potencije kod muškaraca (sindrom kaude ekvine), kao i u slučajevima slabosti, odnosno nemogućnosti podizanja stopala. Planirana operacija se radi kod dugotrajnog bola koji u razumnom vremenskom periodu (oko mesec dana) ne pokazuje tendenciju smirivanja.
    • Operacija traje oko sat vremena, izvodi se u opštoj anesteziji i pod kontrolom operacionog mikroskopa, uz mali rez (do 3 cm) na leđima. Pacijent ustaje isti dan ili sutradan nakon operacije, a u bolnici se ostaje 1-3 dana.
  • Operacija lumbalne spondiloze/stenoze kičmenog kanala
    • Diskusi imaju ulogu „šok absorbera“, odnosno amortizuju mikrotraume kojima je kičmeni stub izložen u toku života. Lumbalna kičma, koja nosi najveću težinu tela, trpi i najveću traumu, zbog čega najčešće propadaju (degenerišu) upravo lumbalni diskusi. Degenerisani diskus gubi svoju zaštitnu ulogu zbog čega su koštane struktere kičmenog stuba, pre svega međupršljenski zglobovi, izloženi dodatnom opterećenju. Usled toga dolazi do reaktivnog okoštavanja (spondiloza, spondiloartroza) sa posledičnim sužavanjem kičmenog kanala (stenoza) i pritiskom na nervne strukture. Ovo se manifestuje bolovima u leđima, trnjenjem i bolovima u nogama, slabošću jednog ili oba stopala, a u težim slučajevima i sfinkterijalnim smetnjama(poremećaj mokrenja i stolice). Tipičan znak degenerativne bolesti lumbosakralne kičme je takozvana neurogena intermitetna klaudikacija, odnosno bol u nogama koji se javlja i/ili pojačava pri hodanju.
    • Indikacija za operaciju se postavlja u slučajevima kada se bolovi i druge tegobe više ne mogu kontrolisati konzervativnom terapijom.
    • Operacija podrazumeva laminektomiju (otvaranje kičmenog kanala sa zadnje strane), čime se postiže proširenje kičmenog kanala i dekompersija nervnih struktura. Operacija traje oko sat i po vremena, radi se u opštoj anesteziji i pod kontorlom operacionog mikroskopa. U bolnici se ostaje 2-3 dana.
  • Operacija kokcigodinije (ekstirpacija kokcigealne kosti)
    • Kokcigodinija podrazumeva bol u predelu kokcigealne (trtične) kosti koji se širi u krsta, prepone, natkolenice i koji se pojačava pri sedenju, kao i pri velikoj nuždi i seksualnom odnosu. Znatno je češći kod žena. Najčešće nastaje kao posledica povrede ove kosti (pad na sedalni predeo), ali se može javiti i bez jasnog uzroka.
    • Indikacija za operaciju se postavlja u slučajevima kada konzervativno lečenja (zaštitni položaji, lekovi protiv bolova, infiltracija kokcegelane kosti) ne daju zadovoljavajuće rezultate.
    • Operacija se radi u opštoj anesteziji, traje oko 30 minuta i podrazumeva mali rez u donjem delu leđa iznad same kosti. Pacijent se istog dana otpušta na kućno lečenje.
  • Operacija sindroma karpalnog tunela
    • Karpalni tunel ili tunel ručja je prostor na dlanskoj strani korena šake između malih kostiju korena šake sa jedne i poprečne veze ručja sa druge strane. Kroz ovaj prostor (tunel) iz nadlaktice u šaku prolaze krvni sudovi, živci i mišićne tetive. Zadebljanjem poprečne veze ručja, dolazi do sužavanja tunela i pritiska na na strukture koje kroz njega prolaze. Pri tome najčešće strada n. medianus. Pritiskom na ovaj živac dolazi do bolova u šaci i nadlaktici, a težim slučajevima i slabosti mišića šake (oslabljen stisak šake, ispadanje predmete, atrofija tj. "topljenje" mišića šake).
    • U početnoj fazi lečenje je konzervativno, što podrazumeva kontolu bolova i fizikalnu terapiju. Indikacija za operaciju se postavlja kod pojave slabosti šake i nemogućnosti medikamentozne kontrole bola.
    • Operacaja se uglavnom radi u lokalnoj anesteziji, traje oko 30 minuta i podrazumeva presecanje poprečene veze ručja, odnosno "otvaranje" tunela ručja i dekompresiju n. medianusa.
  • Operacija sindroma lakatnog (kubitalnog) tunela
    • N. ulnaris na unutrašnjoj strani lakta prolazi kroz uzak koštano-fibrozni prostor (tunel) između koštanih nastavka ramene i lakatne kosti sa jedne i tetivne trake mišića pregibača šake sa druge strane. Zadebljanjem ove tetivne trake, dolazi do "sužavanja" lakatnog tunela, pritiska na ulnarni nerv i odgovarajuće simptomatologije, koja podrazumeva trenjenje i bolove u malom i domalom prstu, a u uznapredovalim slučajevima i slabost malih mišića šake (nespretnost, ispadanje predmeta).
    • Indikacija za operacij se postavlja kod pojave mišićne slabosti i bola koji se više ne može konzervativno kontrolisati.
    • Operacija se radi u lokalnoj ili opštoj anesteziji, traje oko 30 minuta i nije potrebno ležanje u bolnici.
  • Periferna neurektomija u lečenju trigeminalne neuralgije
    • Trigeminalna neuralgija je zastrašujući bol u licu koja se javlja u napadima, koji su najčešće izazvani dodirom lica, govorom ili žvakanjem. To je najjači bol koji čovek može doživeti i pacijenti ga opisuju kao udar struje, udar groma, sečenje, pečenje, probadanje, provlačenje užarenih igala kroz lice i slično.
    • Kod nemogućnosti medikamentozne kontorle trigeminalnog bola, preduzimaju se odgovarajuće hirurške intervencije. Jedna od opcija u tom pogledu je i avulzija (presecanje) perifarnih grana trigeminusa. U zavisnosti od lakalizacije bola, presecaju se prva, druga ili treća završna grana trigeminusa.
    • Operacija se radi u ambulantnim uslovima, najčešće u lokalnoj anestezij i traje oko 30 minuta. Obezbeđuje obezboljavanje u prosečnom trajanju od oko 3 godine.
  • Operacija kičmenih (spinalnih) tumora
    • Među najčešćim spinalnim tumorima su neurinomi i meningeomi, dobroćudni tumori koji su smešteni u kičmenom kanalu i vrše pritisak na kičmenu moždinu ili kičmene nervne korenove. U zavisnosti od dela kičme u kojem se javljaju, ovi tumori daju različite simptome: bolove, trnjenje u rukama ili nogama, slabosti u rukama ili nogama, poremećaje mokrenja i stolice.
    • Klinička sumnja na postojanje spinalnih tumora iziskuje pregled magnetnom rezonancom koja daje precizne podatke o prisustvu, lokalizaciji, veličini pa i vrsti tumora, kao i o stepenu oštećenja nervnog tkiva.
    • Lečenje je operativno i podrazumeva odstranjenje tumora. Obzirom da su meningeomi i nurinomi dobroćudni tumori, njihovo potpuno odstranjenje je trajno izlečenje.
    • Operacija se radi u opštoj anesteziji pod kontrolom operacionog mikroskopa i traje oko 2-3 sata. U bolnici se ostaje nekoliko dana.